Deniz Taşımacılığında Taşıyan Kavramı ve La Haye Kurallarına Göre Sorumluluğu
Taşıyan, deniz yoluyla yük taşımayı taahhüt eden ve sözleşme yapan taraftır. Taşıyanın taşıma işini bizzat yerine getirmesi beklenmez.
Asıl Taşıyan-Alt Taşıyan Nedir?
Taşıyan taşıma işini kendi ifa etmez ve üçüncü bir kişiye bırakırsa, taşıyan ile girdiği taşıma sözleşmesinde taşıma işini taahhüt eden üçüncü şahıs asıl taşıyan, işi üçüncü kişiye bırakan taraf da alt taşıyan olur.
Fiili Taşıyan-Akdi Taşıyan Kavramı
Taşıtan ile kurmuş olduğu taşıma sözleşmesinde taşıma işini bizzat gerçekleştiren taraf fiili taşıyandır, taşıma işini bizzat gerçekleştirmeyip kısmen ya da tamamen başkasına devreden taraf akdi taşıyandır.
La Haye Kurallarında Taşıyanın Sorumluluğu:
La Haye Kuralları:
La haye kuralları, konşimentoya bağlı eşya taşımalarına taşıyanın sorumluluğunun bu sorumluluğun tespitinde birliği sağlamak gayesindeki ilk uluslararası sözleşmedir. La haye kurallarına göre taşıyanın sorumluluğu kusura dayanan akdi ve emredici sorumluluktur.
Lahey kuralları, Brüksel Protoklü ile kabul edilen Visby Kuralları ile değişikliğe uğramış fakat Türkiye bu değişiklikleri kabul etmemiş ancak bu değişikliğin yasal mevzuat çalışmalarında etkisi görülmüştür.
1-Taşıyanın Eşyanın Kaybı ve Hasarından Doğan Sorumluluğu:
La Haye’e göre deniz yoluyla eşya “taşıyan” yükün gemiye yüklenmesinden gemiden boşaltılmasına kadar eşyanın kaybı ve hasarından sorumludur. Fakat yükün cinsi ve nitelikleri itibariyle somut olaya göre değerlendirmek gerekir.
Taşıyan, taşıyacağı yük için gemiyi elverişli ve yeterli hale getirmek zorundadır. Fakat taşıma esnasından taşıyıcının kusurundan kaynaklanmayan nedenlerle (mücbir sebep, fırtına vs )geminin yükü taşıma elverişliliği ortadan kalkarsa sorumluluktan kurtulabilir ya da sorumluluğu sınırlandırılabilir.
2-Taşıyanın Sevk ve İdare Kusuru Nedeniyle Sorumluluğu:
Taşıyan, gemiadamlarının geminin sevkine ve teknik idaresine ilişkin kusurlarından doğan yük zararlarına ilişkin sorumluluklardan kurtulabilir fakat taşıyanın sorumluluğundaki geminin başkaca teknik idaresinden (mevki ve konumların belirlenmesi, radar takibinin yapılması vs)doğacak zararlar taşıyanın geminin teknik idaresindeki kusurunun varlığı olarak değerlendirilir ve sorumluluktan kurtulamaz.
3-Taşıyanın Yangın Halinde Sorumluluğu:
Taşıyan yükün taşınması için yeterli ve gerekli tüm önlemleri almasına rağmen taşıma esnasında yangın çıkarsa, yükte meydana gelen zarardan sorumlu olmaz.
4-Taşıyanın Rotadan Sapma Halinde Sorumluluğu:
Denizde can ve mal kurtarmak amacıyla veya herhangi bir geçerli sebeple yapılan rota değişikliğinden doğacak zarardan taşıyan sorumlu olmaz. Rotadan sapmasının sebebi taşıma sözleşmesinin kurulmasından önce biliniyorsa, bilinmesi gerekiyorsa veya daha sonraki bir sefere hazırlık amacı ile yapıldıysa ya da somut taşımayla doğrudan bağlantılı değilse , rotadan sapma makul olamazve bu nedenle taşıyan sorumluluktan kurtulamaz.
5-Taşıyanın Sorumluluktan Kurtulma İmkanları:
La Haye Kuralları Sözleşmesi taşıyanın sorumluluktan kurtulma hallerini düzenlemiştir, geminin başlangıçtaki elverişsizliğinden doğan hasar taşıyanın yükümlülüklerini yerine getirirken gereken dikkat ve özeni göstermemesinden kaynaklanıyorsa taşıyan anılan zararlardan sorumlu değildir.Gerekli özen ve yükümlülüğünü ispat etme yükümlülüğü taşıyana aittir.